Ration card – महाराष्ट्रात रेशनिंग व्यवस्था आता पूर्णपणे डिजिटल झाली आहे. त्यामुळे धान्यासाठी दुकानात जाण्यापूर्वी तुमचे नाव यादीत आहे की नाही, हे मोबाईलवर काही मिनिटांत तपासता येते. २०२६ मधील अद्ययावत प्रणालीमुळे पारदर्शकता वाढली असून लाभार्थ्यांना वेळ आणि श्रम दोन्ही वाचत आहेत.
आज रेशन कार्ड केवळ स्वस्त धान्य मिळवण्यासाठीचे साधन राहिलेले नाही. विविध शासकीय योजनांसाठी ते ओळख व पात्रतेचा आधार बनले आहे. त्यामुळे प्रत्येक कुटुंबाने आपले कार्ड अद्ययावत ठेवणे अत्यावश्यक झाले आहे.
गावानुसार रेशन कार्ड यादी कशी पाहावी?
महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोर्टलवर गावनिहाय लाभार्थ्यांची यादी उपलब्ध आहे. संगणक किंवा स्मार्टफोनच्या मदतीने ही प्रक्रिया सहज करता येते. खालील टप्प्यांद्वारे तुम्ही तुमचे नाव तपासू शकता.
१. अधिकृत संकेतस्थळाला भेट
सर्वप्रथम MahaFood विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
तसेच RCMS (Ration Card Management System) पोर्टलवरही माहिती उपलब्ध असते.
२. ‘Know Your Ration Card’ पर्याय निवडा
मुख्य पानावर ‘Ration Card’ विभागात जाऊन ‘Know Your Ration Card’ हा पर्याय निवडा. हा पर्याय तुम्हाला तुमच्या कार्डाशी संबंधित सर्व तपशील दाखवतो.
३. कॅप्चा पडताळणी
सुरक्षेसाठी स्क्रीनवर दिसणारा कॅप्चा कोड भरावा लागतो. योग्य कोड भरल्यानंतर ‘Verify’ वर क्लिक करा.
४. जिल्हा आणि तालुका निवडा
तुमचा जिल्हा, त्यानंतर तालुका निवडा. त्यानंतर तुमच्या गावाशी संबंधित रेशन दुकान (FPS) निवडा.
५. लाभार्थी यादी पाहा
रेशन दुकान निवडल्यानंतर त्या दुकानातील सर्व लाभार्थ्यांची यादी उघडेल. येथे तुमचे नाव, कुटुंबातील सदस्यांची संख्या आणि कार्ड प्रकार पाहता येतो.
रेशन कार्डचे प्रकार आणि पात्रता
शासनाने कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नावर आधारित कार्डांचे वर्गीकरण केले आहे. त्यामुळे गरजूंना प्राधान्याने लाभ मिळतो.
🔶 पिवळे कार्ड (Antyodaya/BPL)
वार्षिक उत्पन्न ₹१५,००० पर्यंत असलेल्या कुटुंबांना दिले जाते.
या कार्डधारकांना अत्यंत कमी दरात गहू व तांदूळ मिळतात.
🔷 केशरी कार्ड (PHH/NPH)
₹१५,००० ते ₹१ लाख उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांसाठी.
सवलतीच्या दरात धान्य व प्राधान्य गटातील सुविधा उपलब्ध.
⚪ पांढरे कार्ड
₹१ लाखापेक्षा जास्त उत्पन्न असलेल्यांसाठी.
धान्य मिळत नाही, परंतु ओळखपत्र म्हणून वापर करता येतो.
धान्य वितरणाची पद्धत
२०२६ मधील प्राधान्य कुटुंब (PHH) नियमानुसार प्रत्येक सदस्याला ५ किलो धान्य मिळते. त्यामुळे कुटुंबातील सदस्यसंख्येनुसार धान्याचे प्रमाण ठरते.
गणना सूत्र:
जर कुटुंबातील सदस्यसंख्या = N
प्रति सदस्य धान्य = ५ किलो
तर एकूण धान्य (T):
T = N × 5
उदाहरणार्थ, कुटुंबात ५ सदस्य असतील तर:
T = 5 × 5 = 25 किलो
यामध्ये साधारण ३ किलो गहू आणि २ किलो तांदूळ प्रति सदस्य असे प्रमाण असते. त्यामुळे कुटुंबाच्या गरजेनुसार नियोजन करता येते.
ई-केवायसी का आवश्यक आहे?
डिजिटल प्रणालीमुळे आधार लिंकिंग आणि ई-केवायसी अत्यंत महत्त्वाची झाली आहे. जर एखाद्या सदस्याचे ई-केवायसी पूर्ण नसेल तर त्याचे नाव यादीत दिसणार नाही किंवा धान्य बंद होऊ शकते.
रेशन दुकानात ‘PoS मशीन’वर अंगठा लावून ई-केवायसी पूर्ण करता येते. ही प्रक्रिया काही मिनिटांत पूर्ण होते. त्यामुळे कोणत्याही सदस्याचा लाभ बंद होणार नाही याची खात्री होते.
डिजिटल रेशन कार्ड डाउनलोड कसे करावे?
आता कागदी कार्ड हरवले तरी चिंता करण्याची गरज नाही. ई-रेशन कार्ड डाउनलोड करून त्याची प्रिंट वापरता येते.
प्रक्रिया:
१. अधिकृत पोर्टलवर ‘Public Login’ तयार करा.
२. तुमचा १२ अंकी रेशन कार्ड क्रमांक प्रविष्ट करा.
३. ‘Print Ration Card’ पर्याय निवडून PDF डाउनलोड करा.
हे डिजिटल कार्ड मूळ कार्डाइतकेच वैध असते. आवश्यक असल्यास त्याची लॅमिनेटेड प्रत वापरू शकता.
रेशन कार्डचे वाढते महत्त्व
२०२६ मध्ये रेशन कार्ड अनेक योजनांसाठी आधारभूत कागदपत्र ठरले आहे. महिलांसाठी, शेतकऱ्यांसाठी तसेच विविध अनुदान योजनांसाठी पात्रता सिद्ध करण्यासाठी रेशन कार्ड उपयुक्त आहे.
यामुळे कार्डातील माहिती अचूक असणे अत्यंत आवश्यक आहे. चुकीचे नाव, पत्ता किंवा सदस्यसंख्या असल्यास त्वरित दुरुस्ती करावी.
नवीन सदस्याचे नाव कसे जोडावे?
कुटुंबात नवीन बाळ जन्माला आल्यास किंवा विवाहानंतर नवीन सदस्य आल्यास त्याचे नाव जोडणे आवश्यक आहे. यासाठी संबंधित कागदपत्रे सादर करावी लागतात.
साधारणपणे पुढील कागदपत्रे लागतात:
जन्म दाखला किंवा विवाह प्रमाणपत्र
आधार कार्ड
विद्यमान रेशन कार्ड प्रत
अर्ज संबंधित कार्यालयात किंवा ऑनलाईन सादर करता येतो.
तक्रार निवारण व्यवस्था
जर रेशन दुकानदार धान्य देण्यास नकार देत असेल किंवा कमी धान्य देत असेल तर तक्रार नोंदवू शकता.
हेल्पलाईन क्रमांक: १९६७ (टोल फ्री)
तसेच अधिकृत संकेतस्थळावर ऑनलाईन तक्रार प्रणाली उपलब्ध आहे. तक्रारीनंतर संबंधित अधिकाऱ्यांकडून तपास केला जातो.
काही महत्त्वाच्या सूचना
✔️ दर महिन्याला धान्य घेताना पावती घ्या.
✔️ ई-केवायसी पूर्ण असल्याची खात्री करा.
✔️ कार्डावरील सर्व सदस्यांची माहिती तपासा.
✔️ मोबाईल नंबर अपडेट ठेवा.
डिजिटल प्रणालीमुळे पारदर्शकता वाढली असली तरी नागरिकांनीही जागरूक राहणे आवश्यक आहे. आपला हक्क मिळवण्यासाठी माहिती असणे सर्वात मोठे शस्त्र आहे.
महाराष्ट्रातील रेशनिंग व्यवस्था २०२६ मध्ये अधिक सुलभ आणि पारदर्शक झाली आहे. गावनिहाय यादी तपासणे, ई-केवायसी पूर्ण करणे आणि डिजिटल कार्ड डाउनलोड करणे या सर्व प्रक्रिया आता घरबसल्या शक्य आहेत.
रेशन कार्ड केवळ धान्याचे साधन नसून सामाजिक सुरक्षेचा एक महत्त्वाचा आधार आहे. त्यामुळे प्रत्येक कुटुंबाने आपले कार्ड अद्ययावत ठेवून शासनाच्या योजनांचा पूर्ण लाभ घ्यावा.
